सावित्रीको सोमबार

हरेक वर्ष जस्तै यस वर्षको दसैँ पनि सुरु भएको छ । सधैँको सोमबार सावित्री उठेर नहाइधुवाइ सकेर नजिकको मन्दिरमा भगवान शिवको दर्शन गर्न जान्थिन् । तर आज सधैँ मानिने सोमबार भन्दा यो सोमबार सावित्रीको लागि अलि फरक छ । आज नवरात्रीको सोमबार सावित्री बिहान सबेरै उठिन् । यस सोमबार दुर्गा पूजा आरम्भ भएको चौथो दिन थियो । घर सरसफाइ गरिन् । आँगन बढारिन् । धारामा गएर नुहाइन् । पूजापाठको लागि सामाग्री तयारी गरिन् । त्यतिबेला सम्म उनका श्रीमान् उठेर नुहाइसकेका थिए ।
उनीहरू निसन्तान दम्पती थिए तर पनि उनीहरू खुसी नै थिए । समाजसेवी पनि थिए । गाउँका केटाकेटीहरूलाई आफ्नै सन्तान जस्तै गरी माया गर्थे । गाउँमा धेरै सहयोग पनि गर्थे । दसैँको बिदा भइसकेकाले सावित्री घरकै काममा मात्र व्यस्त थिइन् । सावित्रीको श्रीमानले घट्स्थापनाका दिनदेखि नै जमरा राखेर दुर्गा देवीको पूजाअर्चना गर्दै आइरहेका थिए । श्रीमानले पूजा कक्षमा गएर पूजा गर्दै चण्डी पाठ वाचन गर्न थाले । सावित्री भने अलि हतारमा मन्दिर दर्शन गरी आइन् किनभने उनलाई समयमै दुर्गा पूजाको नैबेद्य पनि तयार गर्नु छ । सावित्रीले गोठको धन्दा गर्न थालिन् । गाईलाई पानी पराल दिइन् र खोरबाट बाख्रा र खसी निकालेर किलामा बाँधिन् । हिजो बाखा्र चराउँदा ल्याएको घाँस डोरीमा बाँधी झुन्ड्याइन् । गोठको धन्दा सकेर उनी हात खुट्टा धोइन् ।
भित्र भान्सामा पसेर पूजाको लागि नैवेद्य पकाउन लागिन् । सावित्री भान्सामा पूजाको लागि ैवेद्य तयार गर्दै थिइन् । त्यसैबेला खसी एकोहोरो कराउँदै थियो । खसी कराएको सुनेर भित्रैबाट सावित्री “ किन कराको यो ध्वासे? खुरु खुरु घाँस नखाएर ¤” “धेरै नकरा न घाँस खा ।” यत्तिकैमा सावित्रीले नैवेद्य बनाइसकेर पूजा कोठामा पु¥याइन् र उनी बाहिर आइन् । ध्वासे खसी किन कराएको भन्ने कारण बल्ल थाहा पाइन् । किलाबाट सेती बाख्री फुस्किएर नजिकै रहेको करेसाबारीमा गएछ । करेसाबारी भएको तरकारीका बिरुवाहरू सबै खादैँ रहेछ । उनी ह्स्याङ्फस्याङ् गर्दै बारीमा हामफालिन् । च्याप्प सेती बाख्रीको घाँटीमा समातेर तान्दै आगँनको डिलमा ल्याइन् । उनका श्रीमान पनि पूजा सकेर आँगनमा मात्र आइपुगेका थिए । सावित्री रिसाउँदै “यसलाई त आज दिनभरी खोरको खोरमै भोकै थुनेर राख्छु । केही पनि खान दिन्न ।” आँगनबाट पनि तान्दै जर्बजस्ती खोरतिर लान्छिन् । उनका श्रीमानले भने “ के गरेकी ? किन यसलाई खोरमा लगेकी?” (खोरमा थुन्दै) “ देख्नुभएन किलाबाट फुत्किएर करेसाबारीको तरकारीका बिरुवा जति सबै खाएछ । मरेको डाम्नोले ¤” फत्फताउँदै आँगनतिर आइन् । करेसाबारीतिर आँखा लगाउँदै “सबै भसक्कै बनाएछ ।” उनका श्रीमानले सम्झाउँदै भने “जे नहुनु थियो त्यो त भै नै हाल्यो, अब कराएर बाख्रीलाई भोकै राखेर केही हुन्न बरु झिकेर किलामा राम्रोसँग बाँधिदेउ ।”
सावित्री धारामा हात खुट्टा धोएर भित्र गइन् । थालीमा भएको टीका प्रसाद लगाइन् । एकछिन् शान्त भइ भान्साकोठामा काम गरिन् । खाना बनाइसकेर गाइलाई घाँस काट्न जान लागिन् । सेती बाख्री एक्लै खोरमा भएकाले बेला बेलामा म्या म्या गरिरहेको थियो । त्यतिबेलासम्म उनको सेती बाख्रीप्रतिको रिस शान्त भइसकेको थियो । डोको बोक्दै सोचिन् “फेरि सेती भोकै हुने होला ।” डोको भुईँमा राखेर उनी खोरतिर गइन् । खोरबाट सेती बाख्रीलाई निकालिन् र किलोमा राम्रोसँग बाँधिदिइन् । श्रीमानलाई घाँस काट्न जान आग्रह गरिन् । उनी र उनका श्रीमान दुबै जना गाईलाई घाँस काट्न बारीमा गए । श्रीमानले टाँकीको घाँस काटे भने श्रीमतीले कान्लाको मसिनो घाँस डोका भरी काटिन् । दुबै जना घाँसका भारी बोकेर घर आए । गाईलाई घाँस हालिदिए । बाख्रालाई पनि टाँकीको घाँस दिए । धारामा हातखुट्टा धोएर एकछिन् पिँढीको खाटमा थकाइ मारे ।
यतिबेलासम्म बिहानको साढे एघार बजिसकेको थियो । उनीहरूले खाना खाए । खाना खाइसकेर सावित्री जुठाधन्दा गर्न थालिन् । उनीको श्रीमान पिँढीनिरको खाटमा बसेर पात्रो हेर्न थाले । त्यतिकैमा तल्लाघरे ठुलोकान्छो आए । ठुलोकान्छो सहरबाट हिजो मात्र आएका रहेछन् । दुबै जना गफ गर्न थाले । गफमा पनि यस्तै यस्तै दिनचार्यकै बारेमा गर्दै थिए । उनका श्रीमानले ठुलाकान्छाको पढाइ अनि बसाइ के कस्तो छ भनि सोध्दै थिए । घर छेउको बाँझो जमिनमा पिङ हालिएको थियो । गाउँका केटाकेटीहरू जम्मा हुँदै पिङ् खेलिरहेका थिए । यतिकैमा माथिल्लो घरको साँइला दाइ पनि आए । गाउँकै अरु चार जना पनि आए । उनको पिढीँको खाट भरियो । सबै जना गाउँको विकासका लागि गफगाफमा व्यस्त देखिन्थे ।
दसैँको समय भएर होला रमाइलो रमाइलो गफ गर्दै हाँसिरहेका थिए । दसैँको बेला भएर होला गाउँमा अलि चहलपहल बढेको थियो । सावित्रीले धन्दा भ्याइन् र श्रीमानलाई “ सुन्नुहोस् त अब म गाई र बाख्रा लिएर चाराउन जान्छु, हजुर घरतिर हेर्नुहोला है ।” भन्दै गाई फुकाइन्, गाईको बाच्छा पनि फुकाइन् अनि बाख्रा पनि फुकाइन् । सबैलाई यता उता छेकी छेकी बाटोतिर सोझ्याइन् । हातमा हसिँया र नाम्लो लिएर गाई र बाख्राको पछि पछि लागिन् । जङ्गल नजिकै भएकाले धेरै पर पनि लानु पर्दैनथ्यो । गाईबाख्रा जङ्गलतिर चर्न थाले र उनी चाहीँ भोलि बिहानको लागि बाख्रालाई चाहिने घाँस काट्न थालिन् । साझँपख मात्र गाईबाख्रा घरमा ल्याएर बाँधिन् । गाईको दूध दोएर बेलुकाको धन्दा गर्न थालिन् । श्रीमान्ले गाईको दूध आफूलाई चाहिने राखेर बाँकी डेरीसम्म पु¥याए । सावित्रीले बेलुकाको खाना तयार गरिन् । नवरात्रीको समयमा उनको घरमा अघिपछिको समयमा भन्दा पनि चोखो खाना तयार थियो । श्रीमान डेरीबाट फर्किए । सावित्रीले श्रीमानलाई खाना खान बोलाइन् । दुबै जना खाना खाए र ओछ्यानमा गएर आराम गरे ।