राजु भट्टराई
मानिस स्वस्थ रह्यो भने धेरै कामहरु गर्न सक्छ । शरीर स्वस्थ भयो भने काम गर्न जाँगर पनि लाग्छ । सधै
काम गर्न व्यक्ति शारीरिक तथा मानशिक दुबै रुपमा स्वस्थ हुन जरुरी छ । हामीले सही खाना खाएर र नियमित रूपमा शारीरिक गतिविधिहरू गरेर आफ्नो शरीरलाई फिट र स्वस्थ राख्न सक्षम छौं । शारीरिक रुपमा तन्दुरुष्त भयो भने शरीरले हामीलाई दैनिक तनावसँग सामना गर्न मद्दत गर्छ । हाम्रो शरीरका कोशिकाहरू विभिन्न रासायनिक पदार्थहरू मिलेर बनेका हुन्छन् र तिनीहरू ठाउँ–ठाउँमा सर्छन् । यसबाहेक, हाम्रो शरीरमा अन्य धेरै गतिविधिहरू भइरहेका छन्, जसको लागि हाम्रो शरीरलाई धेरै ऊर्जा र कच्चा पदार्थ चाहिन्छ । हाम्रो कोशिका र तन्तुहरूको राम्रोसँग काम गर्नको लागि, खाना आवश्यक छ ।
एक स्वस्थ जीवन जिउनको लागि, राम्रो पोषण चाहिन्छ । हामीले बानी बनाउनु पर्ने उत्तम चीजहरू मध्ये स्वस्थ भोजन एक हो । यदि हामीले नियमित शारीरिक क्रियाकलापहरूसँग राम्रो पोषणयुक्त खाना खान्छौँ भने, हामीलाई शारीरिक स्फूर्ति बढ्छ जसले गर्दा काम गर्न सहज हुनुका साथै जाँगर पनि लाग्छ । स्वस्थ भोजनले शरीरको तौलको मात्रलाई पनि स्वस्थ रुपमा नै कायम राख्न मद्दत गर्दछ । स्वस्थ तौल भएमा हामीलाई हृदय रोग र क्यान्सर जस्ता दीर्घकालीन रोगहरूको जोखिम कम हुन्छ । राम्रो स्वास्थ्यको लागि उत्तम तरिकाहरु पनि अबलम्बन गर्नुपछ । जस्तै ः सही चीजहरू खाने र पिउने – सही चीजहरू खाने र पिउनाले हाम्रो स्वास्थ्यलाई राम्रो बनाउन सक्छ । जंक फूडको यस संसारमा स्वस्थ आहार राख्न सजिलो काम नभए पनि हामीले प्रत्येक खाद्य समूहको आफ्नो आहारमा सन्तुलन कायम राख्नुपर्छ ।
हाम्रो शरीरलाई चाहिने सन्तुलित आहारमा कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, भिटामिन, फाइबर, मिनरल आदि आवश्यक पर्दछ । यी सबै शरीरलाई चाहिने तत्वहरु उत्पादित अन्न, फलफूल र तरकारी आदिमा भरपुर मात्रामा पाइन्छ । यसको उपयोग सहि र सन्तुलित मात्रामा हुनुपर्दछ । सन्तुलित आहारमा सही पेय पदार्थ पनि समावेश हुन्छ किनभने हाम्रो शरीरलाई स्वस्थ राख्नको लागि हाइड्रेटेड रहनुपर्छ । हामीले बढी चिनीयुक्त पेय पदार्थहरूबाट जोगिनुपर्छ किनभने तिनीहरूले हाम्रो शारीरिक ऊर्जा स्तरलाई असर गर्न सक्छ । राम्रो खानेकुरा र पिउने बानीको साथसाथै, शारीरिक गतिविधि र व्यायामले अस्वस्थ महशुस भएको स्वास्थ्यमा पनि सुधार ल्याउन सक्छ । व्यायमले धेरै रोगहरूको जोखिम कम गर्न सक्छ । नियमित शारीरिक गतिविधिले हाम्रो सहनशीलता बढाउन र हाम्रो मांसपेशी बलमा सुधार गर्न सक्छ । यसले हाम्रो स्वास्थ्यलाई पनि उत्तेजित गर्छ र हाम्रो आनन्द र शान्त भावनालाई बढाउँछ ।
मानव स्वास्थ्यमा योग तथा ध्यानको पनि ठूलो महत्व छ । योग तथा ध्यान बिना यो जीवन अधुरो छ । मानिस मात्र यस्तो प्राणी हो जसले योग तथा ध्यानको महत्व जान्दा–जान्दै पनि यसलाई अवलम्बन गरिएको पाइदैँन । योग तथा ध्यान त्यो प्रक्रिया हो जसद्वारा हाम्रो शरीर, मन र आत्मालाई सकरात्मक तरिकाले एकसाथ समावेश गर्दछ । अध्यात्मको प्राप्तिका लागि एक दोस्रोसँग जोड्दछ । हिजोआज जति पनि ठूला–ठूला माहात्मा बनेका छन्, ती सवै योग तथा ध्यानको माध्यमबाट बनेका छन् । ईश्वरको आराधनादेखि लिएर शरीरलाई स्वस्थ तथा स्फूर्तिवान राख्न सबै बिमारीहरुको समाधानसम्म, आत्मादेखि लिएर शरीर तथा मस्तिष्कको शुद्धिसम्म, हरेक ठाउँमा योग तथा ध्यानको आवश्यकता भएको हुन्छ ।
पहिले पहिले कलात्मक रुपमा साधाना गर्न तथा ईश्वरको तपस्या गर्न साधु सन्यासीहरु ध्यान गर्ने गर्दथे । हिन्दु संस्कृति तथा धार्मिक मान्यताअनुसार योग तथा ध्यानमा धेरै शक्ति हुन्छ । ध्यान गर्ने मानिसका लागि जुनसुकै कुरा पनि असम्भव हुँदैन । अहिलेका मान्यताहरुको कुरा गर्दा योगमा मात्र केही शारीरिक व्यायाममा मात्र सीमित छ । योग तथा ध्यान गर्ने साधकलाई पनि योगी भनिन्छ । योगी शब्द तपस्वीहरुले प्रयोग गर्ने शब्द हो । हामीले जस्तोसुकै काम गर्छौं भने पनि त्यसलाई योगको केही भाग मान्न सकिन्छ । आफ्नो शक्ति सामर्थ्य अनुसार प्राप्त उठ्ने बित्तिकै हल्का व्यायम गर्नु राम्रो हो । यसले शरीरमा भएका सबै अङ्गहरुलाई क्रियाशील बनाउँदछ ।
स्वस्थ रहन र बाँच्न जति खानाको आवश्यक हुन्छ त्यो भन्दा बढी स्वस्थ रहन योग तथा ध्यानको खाँचो हुन्छ । योग तथा ध्यान परम्परागत चिकित्सा पद्धति र जीवनशैली हो । यो वैज्ञानिक र व्यवहारिक छ । त्यसैले आत्म अनुशासन कायम गर्दै स्वस्थ्य र सकारात्मक जीवन बाँच्नका लागि योग तथा ध्यानको निकै आवश्यकता छ । योग तथा ध्यानले हाम्रो अस्थिर मनलाई स्थिर बनाउने काम गर्छ । मानिसका मनमा राम्रा–नराम्रा अनेक विचार उत्पन्न भएका हुन्छन् । त्यसैले मनमा सकारात्मक भावनाको विकास गर्नका लागि पनि योग तथा ध्यान गर्नुपर्दछ ।
